Listopadowe dni 1918 r. w ?odzi

W 1914 roku ??d? od blisko wieku znajdowa?a si? w zaborze rosyjskim. Wybuch wojny oznacza? dla miasta szybkie zetkni?cie si? z dzia?aniami wojskowymi. W drugiej po?owie sierpnia 1914 roku ewakuowa?y si? z ?odzi oddzia?y rosyjskie i 17 sierpnia wkroczy?y do ?odzi po raz pierwszy formacje niemieckie. Ich pobyt trwa? tylko jeden dzie?. Po raz drugi Niemcy pojawili si? w ?odzi 8 pa?dziernika tego samego roku. Cztery dni p??niej znale?li si? w ?odzi pierwsi ?o?nierze Legion?w Polskich. Rozpocz?? si?, trwaj?cy blisko trzy tygodnie, okres werbowania i szkolenia ochotnik?w ??dzkich do formacji dowodzonej przez J?zefa Pi?sudskiego. Ofensywa rosyjska zmusi?a oddzia?y legionowe i wojska niemieckie do opuszczenia ?odzi 28 pa?dziernika. Trwaj?ca wok?? miasta bitwa zako?czy?a si? pora?k? wojsk rosyjskich i na blisko cztery lata ??d? wesz?a w sk?ad teren?w okupowanych przez Niemcy.

Na terenie ?odzi dzia?alno?? prowadzi?y zar?wno partie polityczne, organizacje spo?eczne jak i militarne. W?r?d licznych rzesz robotnik?w znacz?c? rol? odgrywa?y: Polska Partia Socjalistyczna, Narodowy Zwi?zek Robotniczy. Przez pierwsze lata wojny opowiada?y si? one, wsp?lnie ze Zwi?zkiem Patriot?w (przekszta?conym nast?pnie w Parti? Niezawis?o?ci Narodowej a potem, w Stronnictwo Niezawis?o?ci Narodowej), Polskim Stronnictwem Ludowym i Lig? Pa?stwowo?ci Polskiej za walk? z Rosj?, wspieraj?c m.in. werbunek do Legion?w. Stanowisko przeciwne, zorientowane na zwyci?stwo Rosjan, prezentowa?o Zjednoczenie Narodowe (endecja) i Stronnictwo Chrze?cija?sko-Narodowe (chadecja). Na rewolucj? i obalenie kapitalizmu zorientowane by?y Socjaldemokracja Kr?lestwa Polskiego (SDKPiL) i Litwy oraz Polska Partia Socjalistyczna-Lewica (PPS-Lewica). W tej ostatniej pojawia?y si? g?osy postuluj?ce powi?zanie walki z klasowej z has?ami niepodleg?o?ciowymi. Reprezentantem takiego pogl?du by? m.in. Antoni Szczerkowski, kt?ry po pewnym czasie zosta? wraz ze zwolennikami usuni?ty z PPS-Lewicy.

Od 1914 roku dzia?a?a te? na terenie ?odzi Polska Organizacja Wojskowa. W jej sk?ad wchodzili g??wnie cz?onkowie tajnego skautingu, ?Zarzewia?, NZR. Kadr? oficersk? zasilali tak?e urlopowani oficerowie I Brygady Legion?w J?zefa Pi?sudskiego. W szczytowym okresie rozwoju POW liczy?a w ?odzi ponad czterysta os?b. Organizowa?a szko?y podchor??ych, podoficerskie i ?o?nierskie. Rok 1917 przyni?s? ograniczenie dzia?alno?ci organizacji. Powodem by?y liczne aresztowania jej cz?onk?w przez policj? niemieck?. W 1918 roku na czele ??dzkiego okr?gu POW sta? por. Stanis?aw Stecki-Skwarczy?ski (oficer Legion?w), a jego zast?pc? by? ppor. Mieczys?aw P?czkowski.

Po tzw. kryzysie przysi?gowym w Legionach w drugiej po?owie 1917 r. zacz??o pojawia? si? w naszym mie?cie coraz wi?cej by?ych ?o?nierzy Legion?w. Stworzyli Zwi?zek Oficer?w i ?o?nierzy By?ych Legion?w Polskich. Na jego czele sta? por. Alfred Bi?yk. Byli legioni?ci zasilali tak?e szeregi innych organizacji o charakterze paramilitarnym. Nale?a?y do nich m.in. Pogotowie Bojowe PPS i Organizacja Wojskowa NZR.

W 1918 r. powsta? tak?e Zwi?zek Wojskowych I, II, III Korpus?w Wojsk Polskich. Jego cz?onkami byli ?o?nierze Korpus?w Polskich na Wschodzie, kt?rzy po zawarciu pokoju niemiecko-rosyjskiego w 1918 r. zacz?li wraca? na tereny by?ej Kongres?wki. W kr?tkim czasie stali si? jedn? z liczniejsz? organizacji skupiaj?cych by?ych wojskowych. Ocenia si?, ?e w listopadzie 1918 r. Zwi?zek m?g? liczy? w ?odzi blisko pi?ciuset cz?onk?w.

Licz?c? si? si?? na terenie ?odzi by?o tak?e harcerstwo. Silnie zwi?zane z niepodleg?o?ciowym ruchem pi?sudczykowskim stanowi?o baz? wywiadowcz? i ??czno?ci. W?r?d harcerzy wysoki odsetek stanowili cz?onkowie POW i byli ?o?nierze Legion?w Polskich. Osob? ??cz?c? ?rodowisko harcerskie z Zwi?zkiem Oficer?w i ?o?nierzy By?ych Legion?w by? Franciszek Edward Pfeiffer. Opr?cz wymienionych wy?ej ?rodowisk do aktywnych w przygotowaniach do opanowania miasta zaliczy? mo?na Towarzystwo Gimnastyczne ?Sok???.

Antyniemieckie stanowisko prezentowa?a zdecydowana wi?kszo?? mieszka?c?w ?odzi. Polacy w czasie I wojny stanowili ponad pi??dziesi?t procent ludno?ci miasta. Opr?cz Polak?w znacz?c? role odgrywa?y w ?yciu miasta mniejszo?ci ?ydowska i niemiecka. W czasie czterech lat wojny liczba mieszka?c?w ?odzi spad?a o ponad dwie?cie tysi?cy os?b. Dzia?ania w?adz niemieckich, kt?re doprowadzi?y do znacznego pogorszenia warunk?w ?ycia ?odzian, mi?dzy innymi poprzez doprowadzenie do zaprzestania produkcji w ??dzkich fabrykach w??kienniczych, doprowadzi?y do narastania nastroj?w sprzyjaj?cych dzia?alno?ci niepodleg?o?ciowej. Wyrazem tego by?a m.in. demonstracja z okazji 125. rocznicy Konstytucji 3 Maja, kt?ra zgromadzi?a kilka tysi?cy os?b. Nastroj?w nie poprawi? Akt 5 listopada, zapowiadaj?cy utworzenia pa?stwa polskiego pod auspicjami cesarzy Niemiec i Austrii. Podejmowane by?y tak?e akcje zbroje, wymierzone w niemieckie urz?dzenia wojskowe i policj?.

Na terenie ?odzi znajdowa?y si? w 1918 r. tak?e zal??ki, organizowanej pod auspicjami niemieckimi, Polskiej Si?y Zbrojnej tzw. Polnische Wehrmacht. Struktura ta podporz?dkowana zosta?a Radzie Regencyjnej, ale wi?kszo?? organizacji z terenu miasta nie podejmowa?a ?adnych pr?b wsp??dzia?ania z PSZ. Powo?ana we wrze?niu 1918 roku Rada Regencyjna z siedzib? w Warszawie by?a namiastk? rz?du polskiego, ale rozpocz??a organizowanie struktur pa?stwowych i stwarza?a podstawy organizacji przysz?ych si? zbrojnych.

Sytuacja militarna na froncie zachodnim dawa?a w pa?dzierniku 1918 r. bardzo du?e nadzieje na szybkie zako?czenie wojny. Dlatego te? wi?kszo?? organizacji militarnych dzia?aj?cych na terenie ?odzi, w wi?kszym lub mniejszym stopniu, planowa?a dzia?ania do podj?cia w momencie nadej?cia nieuchronnej kl?ski Niemiec. Wojska cesarza Wilhelma II zajmowa?y najwi?ksz? cz??? obszaru Rzeczypospolitej i mimo pora?ek ponoszonych w walkach z koalicj? stanowi?y one znacz?c? si??, potrafi?c? udaremni? lub przynajmniej utrudni? polskie dzia?ania militarne zmierzaj?ce do odzyskania niepodleg?o?ci.

31 pa?dziernika 1918r. w Krakowie w?adz? przej??a Polska Komisja Likwidacyjna, a dzie? p??niej rozpocz??y si? walki z Ukrai?cami o Lw?w. By? to jednoznaczny sygna?, ?e nadchodzi wielkimi krokami moment przej?cia panowania nad obszarami okupacji niemieckiej, w tym tak?e ?odzi, przez Polak?w. 6 listopada ??dzka Rada Miejska, prezentuj?c stanowisko to?same z Rad? Regencyjn?, przyj??a uchwa??, w kt?rej wzywa?a do wst?powania w szeregi armii, w celu obrony kres?w Rzeczypospolitej, zwo?ania Sejmu wybranego w pi?cioprzymiotnikowych wyborach oraz uwolnienia J?zefa Pi?sudskiego. Dzie? p??niej w Lublinie powo?any zosta? Tymczasowy Rz?d Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszy?skim na czele. Wiadomo?? o tym wkr?tce dotar?a do ?odzi. PPS, PSL i SNN opowiedzia?y si? za tzw. rz?dem ludowym, odmawiaj?c podporz?dkowania si? w?adzy Rady Regencyjnej. 10 listopada Stronnictwo Niezawis?o?ci Narodowej zorganizowa?o w budynku filharmonii przy ul. Dzielnej (obecnie ul. Narutowicza) wiec informuj?cy o programie rz?du Daszy?skiego. W czasie jego trwania odm?wiono zabrania g?osu przedstawicielom skrajnej lewicy, kt?ra sta?a na stanowisku tworzenia rad robotniczych i w?o?cia?skich zamiast budowania struktur odrodzonego pa?stwa. Wiec zako?czy? si? sformowaniem kilkutysi?cznego pochodu, kt?ry przemaszerowa? przez Nowy Rynek (pl. Wolno?ci), ul. Pa?sk? (?eromskiego), G??wn? (Mickiewicza, Pi?sudskiego) w kierunku Widzewa. Tego samego dnia wieczorem dotar?a do ?odzio wie?? o powrocie do Warszawy, z wi?zienia w Magdeburgu, brygadiera Pi?sudskiego.

?Dnia 10.XI nast?pi?o porozumienie dla wsp?lnej akcji mi?dzy czterema organizacjami: P.O.W., Dowborczycy, Grupa Legionowa, P.P.S.. Nieustanne narady na wytwarzaj?cem si? po?o?eniem, obserwowanem zdenerwowaniem w?r?d Niemc?w, podnieceniem si? mas odbywa?y si? mi?dzy kierownikami tych organizacyj? - wspomina? po latach Mieczys?aw P?czkowski. Da?o to pocz?tek wsp?lnego dow?dztwa pod nazw? Komenda Si?y Zbrojnej. Na jej czele stan?? oficer Legion?w Polskich por. Alfred Bi?yk.

Dzie? wcze?niej w?r?d kilkutysi?cznego garnizonu niemieckiego w ?odzi rozpocz??o si? tworzenie Rady ?o?nierskiej czyli Soldatenratu. Sprzyja?o temu coraz wi?ksze rozpr??enie w?r?d znacznej cz??ci ?o?nierzy, nieuznaj?cych ju? autorytetu w?adzy pa?stwowej czy oficer?w. Odegra?o to znaczn? rol? w p??niejszych wypadkach.

Jak wspomina Stanis?aw Skwarczy?ski rozbrojenie Niemc?w zaplanowane by?o przez POW, PB PPS i harcerzy na dzie? 12 listopada. Rozw?j wypadk?w przyspieszy? ten termin. R?wnocze?nie decyzj? o nawi?zaniu kontaktu z innymi organizacjami paramilitarnymi zapad?y w Narodowym Zwi?zku Robotniczym. Przedstawiciele tej partii z Boles?awem Fichn? na czele podj?li decyzje o w??czeniu si? do akcji rozbrajania. W przedsi?wzi?cie to starano si? zaanga?owa? tak?e biuro Werbunkowe Polskiej Si?y Zbrojnej, odk?adaj?c na bok wcze?niejsze animozje.

Dzie? 11 listopada nie zapowiada? jeszcze zbrojnego starcia. Wi?kszo?? liczy?a na pokojowe przekazanie w?adzy ze strony Niemc?w. Cz?onkowie poszczeg?lnych organizacji gromadzili si? w swoich siedzibach. G??wne si?y koncentrowa?y si? na ul. Przejazd (obecne ul. Tuwima), Stamt?d po po?udniu 11 listopada rozes?ano na ??dzkie ulice liczne patrole, maj?ce zapewni? ?ad i porz?dek. Ilo?? zmobilizowanych przekroczy?a oczekiwania dow?dc?w akcji. ?Mobilizacja POW da?a nieoczekiwane rezultaty. Zamiast spodziewanych 300 stawi?o si? ponad 500 ludzi. By?em tym troch? zaniepokojony, bo nie tylko ja, niedawno przyby?y do ?odzi, ale i moi sztabowcy ?odzianie nie wiedzieli co to za ludzie stanowi? t? nadwy?k?. B?d?cy w mojej dyspozycji harcerski oddzia? Pfeiffera znacznie si? wzmocni?, wch?aniaj?c w swoje szeregi licznie zg?aszaj?cych si? ochotniczo starszych uczni?w gimnazjalnych? ? wspomina? Stanis?aw Skwarczy?ski.

Ju? wtedy dochodzi?o do rozbrajania pojedynczych ?o?nierzy i policjant?w. Dosz?o tak?e do utarczek pomi?dzy Polakami, a manifestacj? ?ydowskiej organizacji ?Bund?, kt?ra w czasie przemarszu ulic? Piotrkowsk? wznosi?a has?a popieraj?ce bolszewick? rewolucj?. Manifestant?w rozproszono oko?o godziny 18.00. Sta?o si? to r?wnocze?nie impulsem do rozpocz?cia akcji przeciw Niemcom.

Pierwsze dzia?ania skierowane by?y przeciwko pojedynczym ?o?nierzom i niewielkim patrolom. Powodem by? niedostatek broni, kt?ry wyklucza? akcj? na wi?ksz? skal?. Pogotowie Bojowe PPS rozbroi?o pi?cioosobowy patrol niemiecki na skrzy?owaniu ulic D?ugiej i ?w. Andrzeja (obecnie ul. Gda?skiej i Andrzeja Struga). Kolejnymi celami bojowc?w PPS by?y posterunki policji po?o?one przy ulicach: Aleksandrowskiej (ul. Limanowskiego), Zgierskiej, Widzewskiej (ul. Kili?skiego), Zarzewskiej (ul. Przybyszewskiego) i G?rnym Rynku (pl. Reymonta). Cz?onkowie NZR opanowali kilka posterunk?w policyjnych, sk?adnice wojskowe i magazyny, a tak?e stacj? kolejow? ??d?-Chojny. Oddzia?y podporz?dkowane Komendzie Si?y Zbrojnej zaj??y poczt?, telegraf, siedzib? gubernatora wojennego w Grand Hotelu. Nieco wi?cej wysi?ku wymaga?o zaj?cie bazy samochodowej przy ul. Emilii (ul. Tymienieckiego). Dopiero trzeci atak zako?czy? si? powodzeniem.

Nie wsz?dzie rozbrajanie zako?czy?o si? bez wystrza?u. Eugeniusz Ajnenkiel tak opisuje starcie w okolicach obecnego pl. Wolno?ci: ?Oddzia? z?o?ony z peowiak?w, dowborczyk?w i robotnik?w, postanowi? zaatakowa? koszary wojska niemieckiego, mieszcz?ce si? przy ul. Konstantynowskiej ? obecnie 11 listopada (wspomnienie z 1933 r. ? chodzi o obecn? ulic? Legion?w). Oko?o godziny 9 wiecz?r uda? si? w tym kierunku do?? poka?ny oddzia? id?cy ulic? Piotrkowsk? do Nowego Rynku. Tam spotka? si? z silnym patrolem wojskowym, wychodz?cym z ulicy Konstantynowskiej. Wywi?za?a si? ostra strzelanina, w wyniku kt?rej oddzia? powsta?czy rozproszono, a niemiecki oddzia? wojskowy cofn?? si? do koszar. W czasie walk zostali zabici: 29-letni drukarz Stefan Ko?odziejczyk (powinno by? ? Ko?odziejczak); J?zef Bukowiecki (powinno by? - Bukowski), ci??ko za? ranna Eugenja Wasiak?wna, kt?ra wkr?tce zmar?a. Pozatem ci??sze rany odnie?li: Micha? Karasi?ski ? robotnik, Czes?aw Karpowski ? fryzjer i jaki? ch?opiec lat 16; opr?cz wymienionych kilka os?b zosta?o l?ej rannych?.

Niemiecka Rada ?o?nierska kilkakrotnie rozmawia?a z przedstawicielami strony polskiej w sprawie przekazania w?adzy. Spotkanie z Mieczys?awem P?czkowskim i Romanem Starzy?skim z POW nie przynios?o rezultat?w. By? mo?e przyczyn? by? brak p?ynnej znajomo?ci j?zyka niemieckiego przez polskich oficer?w. Kolejn? organizacj?, kt?ra dotar?a do Soldatenratu by?a PPS. Nadchodz?ce z terenu miasta informacje o starciach sk?oni?y wreszcie Niemc?w do zwr?cenia si? do burmistrza ?odzi Leopolda Skulskiego z pro?b? o mediacj?.

Z wojskowego punktu widzenia niezwykle wa?ne by?o opanowanie dw?ch dworc?w kolejowych. ??d? Kalisk? zdobywano dwukrotnie. Pierwszy raz uczyni?y to oddzia?y podleg?e Komendzie Si?y Zbrojnej. Ze wzgl?du na nadci?gaj?c? od strony Chojen odsiecz niemieck? zmuszone zosta?y jednak do wycofania si?. Po kilku godzinach stacj? zdoby? oddzia? Narodowego Zwi?zku Robotniczego wsparty przez ??dzkich kolejarzy, w?r?d kt?rych znajdowali si? cz?onkowie PPS. Przy okazji zdobyto kilkadziesi?t sztuk broni, 40 parowoz?w, wype?nione materia?em wojennym poci?gi. Dworzec ten, jako le??cy na linii Warszawa-??d?-Kalisz-granica niemiecka odgrywa? bardzo powa?n? rol?. Komendantem dworca mianowany zosta? ppor. Zglenicki.

?mierci? jednej osoby zako?czy?o si? zaj?cie dworca ??d? Fabryczna. Tak opisywa? to Boles?aw Fichna: ?Nie powi?d? si? za to atak na Dworzec Fabryczny, Oddzia? nasz, przyj?ty g?stym ogniem przez Niemc?w, musia? si? wycofa?. Rannego w nog? kol. Sa?aci?skiego dopadli Niemcy i zak?uli go bagnetami. Sta?o si? to na ul. Skwerowej (obecnie ul. Polskiej Organizacji Wojskowej) na szynach przed dworcem?. Opis walk zamieszczony na ?amach dziennika ?Rozw?j? w 1928 r., jako przyczyn? ?mierci by?ego legionisty wskazywa? ugodzenie kul?. Dopiero drugi atak przeprowadzony oko?o godz. 22 przez peowiak?w, dowodzonych przez chor. Przedpe?skiego, doprowadzi? do zaj?cia dworca. Niemcy oddali go bez walki i wycofali si? do koszar.

Bronis?aw Salaci?ski


Nie oby?o si? bez ofiar przy zajmowaniu budynku prezydium policji przy zbiegu ulic Spacerowej i ?w. Benedykta (obecnie al. Ko?ciuszki i ul. 6 Sierpnia). Zgromadzono tam znaczne ilo?ci broni, amunicji, ?ywno?ci i umundurowania. Przechodz?cy nieopodal pododdzia? trzydziestu peowiak?w zosta? ostrzelany przez wart?. Ranny zosta? siedemnastoletni plutonowy POW, ucze? Gimnazjum Polskiego Towarzystwa ?Uczelnia? Stefan Linke. Po?miertnie zosta? odznaczony Krzy?em Orderu Wojennego Virtuti Militari.

Zajmowanie budynk?w obsadzonych przez wojsko i inne niemieckie s?u?by mundurowe trwa?o kilka godzin. Pomoc sw? w tym zakresie okazywali Polacy s?u??cy w armii niemieckiej. R?wnocze?nie trwa?y rozmowy na temat zawieszenia broni i przekazania w?adzy w ?odzi stronie polskiej. Delegacja Soldatenratu dotar?a do Komendy Si? Zbrojnych. Trwaj?ce kilka godzin rokowania nie przynosi?y rezultatu. Do pewnego uspokojenia nastroj?w dosz?o, gdy wsp?ln? odezw? wyda?y PPS i Rada ?o?nierska. Tak?e nadburmistrz Skulski, w imieniu Magistratu, wezwa? do zaprzestania rozbrajania Niemc?w, informuj?c o rozmowach zmierzaj?cych do porozumienia.

Dosz?o do niego o godzinie drugiej nad ranem 12 listopada. Rozejm zak?ada? zaprzestanie walk i rozpocz?? proces przejmowania ca?o?ci w?adzy przez Polak?w. Ustalono tak?e zasady wyjazdu garnizonu niemieckiego z terenu ?odzi. Negocjatorzy polscy odnie?li spory sukces, ustalaj?c, ?e ca?e uzbrojenie i wyposa?enie wojsk niemieckich pozostanie na terenie miasta. Stanowi?o to znakomit? podstaw? do wyposa?enia nowo formowanych jednostek Wojska Polskiego na terenie ?odzi.

Niewyja?nione zosta?y okoliczno?ci ?mierci jeszcze dw?ch innych, poza wymienionymi wcze?niej, os?b. Istniej? dwie wersje ?mierci porucznika Dobrowolskiego. Jedna m?wi o ?mierci w czasie ataku na koszary niemieckie przy ul. Leszno (obecnie ul. ?eligowskiego). Druga o ranieniu w czasie ataku na Dworzec Kaliski. W dokumentach wojskowych znajduje si? informacja o ?mierci, wskutek odniesionych ran, w dniu 30 grudnia 1918 r. Brak jakichkolwiek informacji na temat okoliczno?ci ?mierci Czes?awa Konrackiego.

Dzie? 12 listopada 1918 roku pozwoli? rozpocz?? formowanie organ?w wojskowych i bezpiecze?stwa na terenie miasta. Wszystkie formacje wojskowe podporz?dkowa?y si? p?k. Albinowi Jasi?skiemu, kt?ry zosta? dow?dc? Okr?gu Wojskowego w ?odzi. Na czele milicji stan?? gen. Suryn-Massalski. Funkcj? komendanta miasta obj?? por. Bi?yk, a jego zast?pc? zosta? chor. Bereszko. Tego samego dnia ukaza? si? pierwszy numer niezale?nej od w?adz okupacyjnych gazety ?Nowy Kurier ??dzki?. Na jego ?amach przedstawiono m.in. relacje z wydarze? poprzedniego dnia.

Okazjami do wielkich manifestacji patriotycznych sta?y si? pogrzeby ofiar z 11 listopada 1918 r. Zgromadzi?y one na Starym Cmentarzu przy ul. Ogrodowej kilkudziesi?ciotysi?czne t?umy ?odzian. Wszystkich ich, poza Stefanem Linke z?o?onym na Cmentarzu Ewangelickim, pochowano we wsp?lnej kwaterze.

Kwatera poleg?ych 11 listopada 1918 r.


Pami?? o poleg?ych nie uleg?a zatarciu. Na terenie miasta ufundowano w okresie dwudziestolecia mi?dzywojennego tablice upami?tniaj?ce wydarzenia historycznych dni, ze szczeg?lnym uwzgl?dnieniem poleg?ych. Tablice te odtworzono po 1989 roku. Na pl. Wolno?ci, na budynku Archiwum Pa?stwowego, znajduje si? tablica po?wi?cona ofiarom starcia z wojskiem niemieckim przy zbiegi ul. Piotrkowskiej i ?wczesnej Konstantynowskiej. Na gmachu Narodowego Banku Polskiego przy al. Ko?ciuszki znajduje si? tablica po?wi?cona Stefanowi Linke. Na budynku Dworca ??d?-Fabryczna znajdowa?a si? tablica informuj?ca o ?mierci Bronis?awa Sa?aci?skiego. Warto zadba?, aby wr?ci?a po zako?czonym remoncie dworca.

Dzie? 11 listopada sta? si? tak?e dniem ?wi?ta pu?kowego 28 pu?ku Strzelc?w Kaniowskich. Jego fundamentem by?y oddzia?y, kt?re w tym dniu w 1918 roku rozpocz??y walk? z okupantem niemieckim. Nieoficjalna nazwa pu?ku brzmia?a ?Dzieci ?odzi?.

Baza ?r?d?owa, kt?ra dotyczy przebiegu wydarze? z 1918 roku w ?odzi jest do?? w?ska. Poza relacjami w gazetach, swe wspomnienia og?osili Stanis?aw Skwarczy?ski, Mieczys?aw P?czkowski, Eugeniusz Ajnenkiel, Roman Starzy?ski i Boles?aw Fichna. Ksi??k? po?wi?con? tym wydarzeniom napisa? dr Tadeusz Bogalecki. By? mo?e kto? z czytelnik?w artyku?u dysponuje jeszcze innymi materia?ami, wspomnieniami czy zdj?ciami z tamtych czas?w. Zach?camy do podzielenia si? nimi z organizatorami Tygodnia Patriotycznego. Prosimy o przes?anie ich na adres mailowy lodz@zwiazek-strzelecki.pl b?d? do siedziby Oddzia?u ??d? Zwi?zku Strzeleckiego: 90-113 ??d?, ul. gen. R. Traugutta 18.

Dariusz Nowi?ski

10.11.2014. 22:43

Komentarze

Ten temat nie został jeszcze skomentowany

Dodaj komentarz

* = wymagane pole

:

:

:


9 + 7 =